معمای انفجار ابرنواختری در یک سکه مرموز هزار ساله

  • مصطفی  جرفی مصطفی جرفی
  • ۲۱ شهریور ۱۴۰۱
  • زمان مطالعه : 3.2 دقیقه

راهنماتو- در سال 1054 پس از میلاد، انرژی یک ستاره تمام شد و در یک انفجار ابرنواختری خیره کننده نابود شد. اگرچه این انفجار در فاصله 6500 سال نوری از ما قرار داشت، اما به مدت 23 روز و چند صد شب پس از آن به وضوح در آسمان زمین قابل مشاهده بود.

این انفجار که اکنون با نام SN 1054 شناخته می‌شود، چنان درخشان بود که اخترشناسان چینی وقت آن را «ستاره مهمان» نامیدند، و آسمان‌نگاران در ژاپن، عراق و احتمالاً قاره آمریکا، ظاهر ناگهانی انفجار را به صورت نوشتاری و سنگ نگاره ای ثبت کردند. اما در اروپا - که عمدتاً در آن زمان توسط امپراتور بیزانس کنستانتین نهم و کلیسای مسیحی اداره می شد – هرگز اشاره ای به این انفجار بزرگ و خیره کننده در آسمان نشد، حتی یک بار!

اما چرا؟ آیا کلیسا به دلایل ساده این انفجار را نادیده گرفته بود، یا آن را نشانه ای از یک توطئه شیطانی در کیهان می پنداشت؟ یک تحقیق جدید اکنون سرنخی برای پاسخ احتمالی در مکانی غیرمنتظره یافته؛ یک سکه طلای نادر از دوره کنستانتین نهم.

در مطالعه ای که در شماره آگوست 2022 مجله European Journal of Science and Theology منتشر شد، تیمی از محققان، مجموعه ای از چهار سکه طلای بیزانسی را که در زمان سلطنت کنستانتین نهم، از 1042 تا 1055 پس از میلاد ضرب شده بود، تجزیه و تحلیل کردند. در میان این چهار سکه، یکی از آنها دو ستاره درخشان را در قاب تصویری از سر امپراتور نشان می دهد که ممکن است تصویری ظریف و احتمالاً بدعت آمیز از ابرنواختر 1054 باشد. نقش چنین ستاره هایی در سکه های کنستانتین نهم سابقه ندارد.

بر اساس تفسیر این تیم، سر امپراتور ممکن است نمایانگر خورشید باشد، ستاره شرقی نشان دهنده زهره است - یک جسم به طور منظم قابل مشاهده در طول روز که «ستاره صبح» نیز نامیده می شود - در حالی که ستاره غربی نشان دهنده SN 1054 است که برای نزدیک به یک ماه در جهان قابل مشاهده بود. این تیم می افزاید که این دو ستاره همچنین ممکن است نماینده کلیساهای متخاصم ارتدکس شرقی و کاتولیک غربی باشند که در جریان رویدادی به نام شکاف بزرگ در ژوئیه 1054 از یکدیگر جدا شدند.

اگر این تفسیر درست باشد، و سکه انفجار ابرنواختری SN 1054 را نشان می‌دهد، پس احتمالاً دانشمندان بیزانسی ممکن است به دلیل محدودیت‌های مذهبی از مطالعه یا نوشتن درباره ابرنواختر منع شده باشند. محققان در این مقاله نوشتند که در اصل، کلیسا ممکن است یک «تعصب فلسفی در برابر هرگونه تغییر مشاهده شده در آسمان شب» داشته باشد. در واقع پس از هرج و مرج ایجاد شده از شکاف مذهبی در آن زمان، مقامات کلیسا ممکن است رویداد ابرنواختر را شوم پنداشته باشند. با این همه، حداقل یک محقق باهوش ممکن است راهی برای دور زدن این سانسور پیدا کرده باشد.

نویسندگان این مطالعه نوشتند: «با توجه به موضع کلیسا در مورد نجوم/اخترشناسی، انگیزه قوی برای گزارش نکردن وقوع هر رویدادی - از جمله انفجار یک ابرنواختر- که وضعیت موجود الهیات/نجوم را تهدید می کند، وجود داشت. شاید یکی از راه‌هایی که یک ستاره‌شناس باهوش در دربار کنستانتین نهم بتواند با استفاده از آن این موانع را دور بزند، استفاده از نمادهای رمزی بر روی سکه ها بود. در این مورد، یک سکه ویژه که پس از رویداد 1054 ضرب شده، می تواند شاهدی بر این مدعا باشد.»

محققان همچنین از مجموعه‌های موزه‌های مختلف بازدید کردند تا 36 نسخه از این سکه دو ستاره را مطالعه کنند، که جزئیات عجیب دیگری را آشکار کرد. اندازه ستاره غربی نشان داده شده روی سکه ها یکنواخت نبود. در واقع، به نظر می رسید این ستاره با گذشت زمان کوچک می شود که احتمالاً نشان دهنده کم نور شدن تدریجی SN 1054 در آسمان زمین است. امروزه، SN 1054 هنوز به‌عنوان سحابی خرچنگ قابل مشاهده است اگرچه برای مشاهده آن به یک تلسکوپ بسیار خوب نیاز دارید.

مصطفی  جرفی
مصطفی جرفی

دیدگاه شما چیست؟

دیدگاه ها